یادداشتی پیرامون انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی

//یادداشتی پیرامون انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی

یادداشتی پیرامون انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی

استاد علی آدینه قهرمانی
استاد بازنشسته علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه تبریز

مقدمه
کتابخانه‌های عمومی مراکز اطلاعاتی هستند که به طور عمده در جهت برآورد نیازهای مطالعاتی تمامی آحاد جوامع محلی، استانی، منطقه‌ای، و ملی و ارائه خدمات مناسب به آن‌ها فعالیت می‌کنند. این کتابخانه‌ها معمولاً به صورت متمرکز توسط مرکز توسعه کتابخانه‌ها و با همکاری دولت اداره می‌شود. در برخی موارد این کتابخانه‌ها به‌منظور ارائه خدمات به مناطق دور دست به ارائه خدمات از طریق کتابخانه‌های سیار می‌پردازند. اما رسالت کتابخانه‌های عمومی قادرسازی و تشویق افراد یا گروه‌های خاص به دسترسی بدون تبعیض و تعصب به کتب، اطلاعات، دانش و آثار تولیدی تصویرسازی ذهنی که شرکت فعال آن موجب عرصه‌های زیر خواهد شد:

تشویق آن‌ها به فعالیت‌های فرهنگی، مردم‌سالاری و اقتصادی
قادرسازی آن‌ها به شرکت در توسعه آموزشی از طریق برنامه‌های رسمی و غیررسمی در این خصوص
یاری آن‌ها در استفاده مؤثر از اوقات فراغت
ارتقای خواندن و با سوادی به منزله مهارت‌های اساسی غیردرسی در کاربرد مؤثر در فعالیت‌هایشان
تشویق آن‌ها به کاربرد مؤثر اطلاعات و آگاهی‌ها با توجه به ارزش ذاتی آن‌ها
یکی از نهادهایی که می‌تواند به کتابخانه‌های عمومی در جهت تحقق هر چه بهتر و بیشتر اهداف‌شان یاری نماید، انجمن‌های علمی غیرانتفاعی است. انجمن کتابخانه‌های عمومی بخشی از انجمن ملی کشوری کتابخانه‌ها در نظر گرفته می­شود که دارای عضویت کتابداران، هیئت‌امنای کتابخانه و دوستداران و حامیان علاقه‌مند به پیشرفت و گسترش خدمات کتابخانه عمومی برای خوانندگان در جهت آموزش و فراگیری کسب اطلاع، پژوهش، تفریح و تفنن و تعالی روح و فکر در تمامی سنین افراد جامعه می‌باشد. در کشور ما، اخیرا به منظور گسترش و پیشبرد و ارتقای دانش تخصصی در حوزه کتابخانه‌های عمومی و توسعه کیفی متخصصان آن، انجمنی با نام انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی تاسیس شده است که می‌توان از آن به عنوان گامی مثبت در راستای توجه بیشتر به کتابخانه‌های عمومی و همچنین بهبود کارکرد آنها یاد کرد. اکنون که چنین انجمنی شکل گرفته است آگاهی موسسان و اعضای انجمن نسبت به مفاهیم پایه در زمینه ارزش و اهمیت انجمن‌ها، اهداف، و چگونگی روابط با سایر سازمان‌ها و نهادها در جهت تعالی فعالیت‌های انجمن ضروری می‌نماید، امری که این نوشته قصد دارد بدان بپردازد.

ارزش و اهمیت انجمن
اهمیت یا سودمندی اسناد یا سایر مواد وابسته و نسبت آن‌ها به شخص، خانواده، سازمان محل یا پدیده خاص می‌باشد. این ارتباط می‌تواند تولید، مالکیت، کاربرد، یا محتوای موضوع باشد.
هرگاه چنین انجمنی در رشته علمی خاص ایجاد شود لازم است برنامه دوره‌های آموزشی و کاری آن‌ها با ذکر اهم اهداف، سیاست‌ها، اعضاء، همایش‌ها، نشریات و زیرشاخه‌های تخصصی کمیته فنی (از قبیل مجموعه‌سازی، سازماندهی، فهرست‌نویسی و رده‌بندی یا خدمات عمومی مانند امانت، مرجع، خدمات برای کودکان، معلولان، خدمات امانت بین‌کتابخانه‌ای و غیره) و گروهی خود (مانند انجمن کتابخانه‌های عمومی، کوچک (روستایی)، دانشگاهی، پژوهشی کتابخانه‌هایی مجموعه خاص (منابع دیداری و شنیداری)، کتابخانه‌های مؤسسات تعاونی کتابخانه‌های مجموعه صوتی ضبط شده و غیره) با توجه به فعالیت‌های مشخص شده آن‌ها بیان گردد. البته لازم به یادآوری است که یک انجمن می‌تواند بر مبنای حوزه جغرافیایی فعالیت به چند گروه بین‌المللی، منطقه‌ای، ملی، محلی نیز تقسیم گردد.
اهم نکات مورد بحث در هر انجمنی می‌تواند به شرح زیر باشد.
اهداف:
حوزه‌های مورد بحث در این مورد می‌تواند در شش هدف زیر بیان شود:

برشمردن گستره رشته و وابستگی و احتیاج آن به سایر رشته‌ها
فرمول‌بندی و ترفیع سمت‌ها در موضوعات وابسته به آموزش رشته
ترفیع/ ارتقا توسعه آموزش بر حسب موقعیت محلی، ملی و جهانی بر حسب رشته
ترویج توان اعضاء موسسه در دانشگاه و حرفه
تأمین رشد حرفه‌ای تک‌تک اعضاء
برنامه‌ریزی در برقراری تعادل ما بین عرضه و تقاضا (میزان فارغ‌التحصیلان با نیاز جامعه در آن حرفه)
سیاست‌ها
سیاست‌ها و بیانیه‌های موقعیت انجمن بندهای زیر سازماندهی شده و اجماع نظر در حوزه‌های موضوع اصلی می‌باشند.

موضوع‌های آموزشی
نقش تحصیلات تکمیلی در آموزش رشته
فرایند تأمین مالی و اعتباری لازم
رهنمودهایی برای کسب تجربیات لازم از طریق کارآموزی توسط دانشجویان رشته
استانداردهایی برای گسترش برنامه‌های آموزش عالی
دکتری تخصصی در رشته

نقش اعضای انجمن و مدارس در آموزش مداوم
آموزش مداوم در رشته در سطح محلی، ملی و بین‌المللی در جهت ترفیع دانش اعضاء فارغ‌التحصیل
روابط دولتی

توجه به برنامه موسسه قانون‌گذاری برای آموزش رشته در کشور
دسترسی به اطلاعات و مقررات وضع شده توسط دولت
توجه به مقررات آموزش عالی کشور
موضوع‌های سازمانی

مکاتبه آموزش وابسته عضو حرفه گر انجمن
پیوستگی مابین انجمن و سایر گروه‌ها
تائید مسئولیت مشترک پروژه‌ها و فعالیت‌ها
توزیع پرسشنامه‌ها یا مطالب دیگر به اعضاء انجمن
مسئولیت‌های برونی
عضویت
انجمن سازمان بالقوه‌ای است و انواع عضویت انجمن در دوره زمانی خاص تغییر داده می‌شود: انواع جاری اعضاء شخصی (عضویت هر فرد علاقه­مند به اهداف انجمن)؛ اعضای موسسه آموزشی با مدارک تحصیلی عالی در آن رشته یا رشته هم نوع ارائه می‌گردد. که توسط مرجع موثق مناسب تائید می‌شود.
همایش
اساسا برای گسترش و تبادل  علمی در هر رشته ای انجمن میتواند با برگزاری همایش به پرسش هایی  پاسخ دهد که منجر به پیشرفت های علمی می گردد. از این رو تجمع ها و ارتباطات علمی اعضای انجمن ضروری به نظر می رسد (امینی، ۱۳۸۳). انجمن هر رشته می‌تواند همایش هایی در دوره های زمانی معین مانند سالانه یا فصلی، در مورد موضوع خاصی از رشته برگزار کند. در همایش‌های ساله‌های اخیر موضوع‌هایی از قبیل تنوع ابزارهای هوشمند، وابستگی بین‌المللی، وابستگی مدارس به مؤسسات مادر، سیاست‌های آموزش عالی، موضوع‌های تغییر دوره تحصیلی و پژوهشی می‌تواند مورد توجه واقع شود. همایش همچنین مرکزی برای ترفیع و گفتمان مورد نظر اعضای هیئت‌علمی است. در چنین شرایطی علاوه بر تبادل آخرین دستاوردها نشاط علمی نیل به اهداف انجمن را پویاتر می­کند.
انتشارات
علاوه بر همایش، انجمن می‌تواند برنامه نشر وسیع داشته باشد. مانند نشریه آموزشی انجمن، نشان­نامه اعضاء حقیقی و حقوقی، گزارش آماری از فعالیت‌ها و اعضای حقوقی و حقیقی آن همراه با خلاصه جامع سالانه از اطلاعات آماری تحلیلی از مدارس کشور در حوزه‌های هیئت‌علمی دانشجویان دوره تحصیلی، درآمد و هزینه و آموزش حرفه‌ای مداوم و خبرنامه
رابط‌ها
به‌منظور اینکه انجمن به عنوان ابزار ارتباطی مابین مربیان جامعه انجمن و حرفه گران انفرادی و گروه‌های حرفه­گر سازمان یافته عمل کند رابط رسمی وابستگی‌ها در انواع گروه‌بندی‌های انجمن یک رشته علمی باید برقرار گردد.
البته لازمه نیل به این خدمات و کسب موفقیت در آن‌ها مستلزم توجه و اجرای نکات مورد بحث رد ذیل مبحث کلی انجمن و اقتضای شرایط و موقعیت آن‌ها است.
در نهایت باید در نظر داشت که با توجه به سبقه طولانی تاسیس انجمن های علمی در سراسر دنیا امروزه اهیمت آن‏ها درک شده و در جهانی پیشرفته به شدت مورد سرمایه گذاری قرار میگیرند. یافته های پژوهشی به این نتیجه رسیده اند که انجمن ها پل ارتباطی دولت با مردم و کاهش دهنده هزینه های دولتی محسوب می­شوند. با افزایش تعاملات بین افراد حرفه مند و  نهادی شدن فعالیت فکری و تراکم کنش متقابل افراد دستیابی به مطالبات مردمی از دولت بهتر میسر می­شود (خلیفه سلطانی، فقیهی و واعظی؛ ۱۳۹۱). به مثابه آنچه از سوی کمسیون انجمن های علمی ایران بیان شده است در صورت هدایت صحیح و تحقق انجمن های علمی این سازمان­های مردم نهاد می توانند نقش عمده ای در پویاسازی و نشان دادن راه موفقیت یک علم ایفا کنند.  در ایران نیز باید به انجمن هایی از قبیل انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی  به دیدگاه بسترساز موفقیت و سیاستگذار کتابخانه های عمومی دید. اگر چه این انجمن سازمانی مستقل است ولی  می تواند به عنوان بازویی کمکی در کنار مدیران، مسئولان و متولیان کتابخانه های عمومی  از جمله نهاد کتابخانه های عمومی آن‏ها را در رسیدن هر چه بهتر به اهداف یاری کند. این انجمن در صورت فعالیت مناسب با جذب نخبگان و افراد مستعد سهم گسترده ای در تصمیمات ملی در زمینه کتابخانه های عمومی خواهد داشت. از این رو امیدواریم انجمن ارتقاء کتابخانه های عمومی به عنوان مکمل فعالیت های آموزشی رشته های مرتبط در دانشگاه ها با همگرایی داوطلبانه افراد موجب تقویت استعدادهای علمی، مدیریتی، فرهنگی و انگیزشی باشد. چرا که این انجمن می­تواند نهادی در تحقق توسعه و پیشرفت کتابخانه های عمومی و ابزاری برای حضور در جامعه مدنی باشد. این انجمن مردم نهاد به طور ساختار یافته با کنش متقابل بین اعضا می­تواند  اهداف خود را دنبال کرده و به شناساندن هر چه بیشتر کتابخانه های عمومی به مردم و جذب مخاطب دست یازد. به نظر می­رسد این انجمن با سیاستگذاری های صحیح می­تواند نقش اساسی در بلوغ اجتماعی کتابخانه های عمومی داشته باشد. از این طریق انجمن ارتقا کتابخانه های عمومی با گسترش دموکراسی از طریق اتکا به خرد جمعی و توسعه علمی حلقه ای خواهد بود تا  دولت و بخش خصوصی با هم افزایی به بهبود شرایط کشور در زمینه فرهنگی کمک کنند. نکته مهم دیگر که باید در این زمین یادآور شد تلاش برای بقاء این انجمن پس از قوام ساختار است. در این راستا ضروری است که افراد در یاری رساندن به اهداف این انجمن فعالیت های داوطلبانه خود را از آن دریغ نکنند.
منابع
اساسنامه انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی ایران. بازیابی شده در تاریخ ۱۵/۸/۱۳۹۷ از http://ipla.ir/files/site1/files/asasnameh.pdf?grand=28220.
امینی، علیرضا (۱۳۸۳). بررسی نقش انجمن های علمی در تولید علم. پیام حوزه، شماره ۴۱ و ۴۲٫ بازیابی شده در تاریخ ۱۵/۸/۱۳۹۷ ازhttps://hawzah.net/fa/Magazine/View/4210/4242/28137/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D9%84%D9%85
خلیفه سلطانی، حشمت؛ فقیهی، ابوالحسن؛ و واعظی، رضا (۱۳۹۱). انجمن های علمی و نظام تصمیم گیری های علمی کشور. فصلنامه علوم مدیریت ایران، ۲۴(۶): ۸۹- ۱۱۱٫

۱۳۹۷-۹-۲۱ ۱۸:۵۶:۳۰ +۰۳:۳۰آذر ۲۱ام, ۱۳۹۷|یادداشت‌ها|۰ Comments

Leave A Comment