اولین نشست از سلسله نشست‌های «بازخوانی تجارب راه‌اندازی و توسعه کتابخانه‌های روستایی در ایران»

//اولین نشست از سلسله نشست‌های «بازخوانی تجارب راه‌اندازی و توسعه کتابخانه‌های روستایی در ایران»

اولین نشست از سلسله نشست‌های «بازخوانی تجارب راه‌اندازی و توسعه کتابخانه‌های روستایی در ایران»

  انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی ایران با همکاری اندیشگاه سیاست‌نگاری ایران و حمایت نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، مجموعه نشست‌هایی با موضوع «سیاستگذاری کتابخانه‌های روستایی» برگزار می‎کند. اولین نشست از این مجموعه با عنوان “بازخوانی تجارب توسعه کتابخانه‌های روستایی در ایران” با حضور جمعی از اساتید حوزه توسعه روستایی و همچنین اساتید حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی در روز سه شنبه، ۲۰ آذر به میزبانی اداره کل کتابخانه های عمومی استان تهران برگزار شد.

محمد حسن زاده، رئیس انجمن علمی ارتقای کتابخانه های ایران در ابتدای این نشست طی سخنانی اظهار کرد:

من معتقدم یک اشتباه استراتژیک سیاستگذاری در طول تاریخ ایران اتفاق افتاده و آن اشتباه این بوده است که بزرگترین مزیت رقابتی ایران که جوامع تولیدی و روستاها و به تبع آن منابع طبیعی مرتبط با کشاورزی و صنابع دستی و تبدیلی بوده است، نادیده گرفته شده و سیاست های توسعه ایران از همان برنامه های اول و دوم توسعه قبل از انقلاب اسلامی به سمت صنعتی سازی هر چه بیشتر ایران حرکت کرده و تلاش شده است صنایع بزرگتر در ایران راه اندازی شود. اما جانمایی و مکان نمایی آنها در جاهایی اتفاق افتاده است که در مناطق بالادستی یا پیرامونی آنها روستاییان مشغول کشت و زرع و تولید بوده اند. این امر موجب شده است که افول محصولات زراعی و کشاورزی ایران که مدتی به آن شهره بوده است، آغاز شده و به تدریج مناطق کشاورزی به قطب های صنعتی تبدیل شود. البته در برخی جاها که زمین ها به درد کشت و تولید نمی خورده موفقیت آمیز بوده و موجب شد که صنایع تولیدی در آنجا مستقر شود و عده ای به کار مشغول شوند. البته کیفیت تولیدات خود موضوع دیگری است که من در اینجا به آن نمی پردازم. اما در جاهایی که مناطق پیرامونی این صنایع تولیدی بوده و کشت و زرع در آنها انجام می شد، آنها را نابود کرده و به تدریج تنش هایی را ایجاد کرده است که اکنون به عنوان مثال تنش آب بین برخی استان های همجوار آنها را هم شاهدیم.
دکتر حسن‌زاده تصریح کرد: به نظر می رسد جوامع روستایی نادیده گرفته شده و سیاستگذاری ها به سمتی سوگیری کرده است که نقطه هدف برای آنها شهری سازی جامعه ایران در آینده بوده است. جوامع شهری با توجه به ماهیت آنها جوامعی مصرفی هستند و خدمات محور می باشند. آنها می توانند آموزش بدهند، کارهای نرم انجام دهند. در مقابل، جوامع روستایی برخلاف مناطق شهری، افراد تولید می کنند. در قالب کشت و زرع، دامپروری، صنایع دستی و منسوجات همه در روستاها رایج است.
نتیجه سیاست اشتباه این شده است که تعادل جمعیت بین روستاها و شهرها به هم خورده است. از سال های ۱۳۲۰ به این سو، جمعیت روستاییان کم و شهریان بیشتر شده است. این ها علاوه بر مشکلات زیست محیطی، موجب کاهش جمعیت مولد و افزایش جمعیت مصرف کننده را موجب شده است. شکل گیری کلان شهرها بسترهای مشکلات اجتماعی و فرهنگی را فراهم کرده است. زیر پوست شهر مملو از جرایم و ناهنجاری هایی شده است که از ویژگی های نامناسب شهر نشینی به شمار می روند. نابسامانی ها و نابهنجاری های اجتماعی و فرهنگی، در کلان شهرها بیشتر از شهرها و در شهرها بیشتر از مناطق روستایی به چشم می خورد.
پیامد دیگرتوسعه شهر نشینی با سرازیر شدن جمعیت روستایی به شهرها این بوده است که مهاجرین از روستا به شهر، موفق به نفوذ به لایه های مرکزی و عمدتا مرفه شهری نشده بلکه در ناحیه ها پیرامونی و حاشیه ها به عنوان حاشیه نشین، مستقر شده و به کارهای غیرمولد مشغول شده اند. البته استثناهایی هم وجود داشته است که البته عمومیت ندارد.
اکنون با این وضعیت ما دیگر با گزینه های انتخابی روبرو نیستیم بلکه با گزینه های اجباری روبرو هستیم. یکی از کارهایی که باید انجام بدهیم این است که سیل مهاجرت از روستاها به شهرها را متوقف کنیم. دومین کار این است که زمینه برگشت را برای آنهایی که می توانند به مناطق روستایی فراهم کنیم. سومین کار این است که جمعیت موجود در روستاها را توانمندسازی کنیم. البته این مورد سومی بسیار مهم است.
یکی از مهم ترین راهکارهای توانمندسازی نیروی انسانی روستاها، توانمندسازی دانشی است. این توانمندسازی از طریق نظام هایی مانند کتابخانه های عمومی انجام می شود که خدمات خود را بدون چشم داشت برگشتِ سوگرفته ی منفعت جویانه ارائه می کنند. این ویژگی در سایر نهادهای توانمندسازی معمولا کم رنگ است. کتابخانه های عمومی می توانند فهم و آگاهی جمعیت روستایی را با نگاه بی طرفانه و آگاهی بخش ارتقاء دهند.
امروزه در نتیجه سیاست های برگشتی که در سطح کلان ملی، آبادی روستاها در دستور کار قرار گرفته است. اولا، سطح معیشتی روستائیان ارتقاء یافته است. مثلا امکاناتی مانند تلفن، اینترنت و سایر زیرساخت ها در مناطق روستایی توسعه داده شده است. من فکر می کنم کتابخانه های عمومی در مناطق روستایی اثربخشی بسیار بالاتری از مناطق شهری خواهد داشت. چراکه آنها در گام های اولیه پیوستن به جریان آگاهی بخشی نوین قرار دارند. سیاست های مدون خوب، اجرایی و کارشناسی شده و قریب به عملیات می تواند ضریب موفقیت را ارتقاء دهد.
رئیس انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی ایران اعلام کردند: من در اینجا از طرف هیات مدیره، آمادگی انجمن ارتقای کتابخانه های عمومی ایران را همکاری در سیاست نگاری توسعه کتابخانه های روستایی اعلام می کنم. در اجرایی کردن و پیاده سازی این سیاست ها نیز هرچه توان داریم در طبق اخلاص خواهیم گذاشت تا بتوانیم به موفقیت این سیاست ها کمک کرده باشیم. برای همه عزیزان آرزوی توفیق دارم و امیدوارم نقطه شروعی برای توسعه جوامع تولیدی و روستایی باشد. والسلام علیکم و رحمه الله

طی این نشست مجید زارعی، متخصص توسعه روستایی و فعال در حوزه توسعه سیاست‌گذاری توسعه روستایی، با داشتن تجارب راه‌اندازی کتابخانه‌های روستایی و همچنین زهره میرحسینی، دانشیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه آزاد و پژوهشگر حوزه کتابخانه‌های سیار و روستایی، تجارب توسعه کتابخانه‌های روستایی در ایران را مورد بررسی قرار دادند.

زهره میرحسینی، دانشیار دانشگاه نیز در این نشست اظهار کردند که کتابخانه‌های روستایی می‌توانند در توسعه اقتصادی و اجتماعی نقش مهمی داشته باشند؛ اما این امر زمانی اتفاق می‌افتد که خدمات آنها در این راستا باشد. باید روش هایی را که به موجب آن توسعه پایدار از طریق کتابخانه‌های روستایی میسر می شود، بیابیم. کشورهای پیشرفته از ما بسیار جلوتر هستند که می‌توان از تجربه آنها در این زمینه استفاده کرد ارتباط با سایر نهادهایی که در این رابطه کار کردند مثل نهضت سوادآموزی اهمیت بسزایی دارد. با استفاده از کتاب و کتابخوانی و راه‌اندازی کتابخانه‌ها در روستاها می‌توان نگاه والدین را درباره کسب سواد کودکان تغییر داد و آگاهی‌بخشی ایجاد کرد.

زهره میرحسینی با اشاره به برخی تجربیات خود در نهضت سوادآموزی گفت: ما در نهضت به فاصله زمانی هر پنج سال، چند طرح ملی به فواصل زمانی پنج سال یا ده سال اجرا کردیم و مرتب نیاز سنجی کردیم و علائق مطالعاتی و نیازهای آموزشی افراد را در کل کشور و کل استان‌ها می‌سنجیدیم. همچنین اقداماتی چون یادگیری مشارکتی، دیدن مشکلات، اولویت‌بندی و برنامه‌ریزی در روستاها از جمله فعالیت‌های صورت گرفته بود؛ برای مثال بازیافت زباله یکی از اقداماتی بود که به روستاییان آموزش داده شد. مهارت اساسی زندگی باید به روستاها برده شده و ارائه شود. متاسفانه روستاییان فاقد مهارت‌ها بودند و تعاون و همکاری در انجام فعالیت‌ها را نیز نداشتند. کتابداران نیز می‌توانند به عنوان تجزیه و تحلیل‌گران سیستم به روستاها بروند و مشکلات را ببینند و نسبت به رفع آنها بکوشند و حتی مشکلات را به مسئولان بالادست اطلاع دهند. این کار بر اساس نیاز هر استان به صورت جداگانه انجام می‌شد.

وی افزود: کتابداران با وزارت بهداشت نیز همکاری می‌کردند؛ همچنین مسئولان کتابخانه‌های سیار، مهارت هایی را به روستاییان آموزش دادند. آموزشیاران نهضت که به عنوان کتابدار فعلیت می‌کردند، ماهانه به ۵۰ روستا می‌رفتند و توانستند با سازمان‌های مختلف در این راستا نیز ارتباط بگیرند. همچنین کتابداران می‌توانند تجربیات و تاریخ شفاهی مردم روستاها را ثبت کنند و سپس به گردآوری این تاریخ به صورت مدون بپردازند تا مورد استفاده قرار گیرد. در این باره می‌توان از فعالیت گروه‌های مردم نهاد و داوطلب استفاده کرد.

میرحسینی اظهار کرد: باید راه‌کار این موضوع را دریافت که چطور می‌توان امکانات را از مدیرانی که توجیه نیستند، گرفت. تامین بودجه و برنامه‌ریزی بسیار مهم است. اینکه چطور می‌توان از پتانسیل نهاد کتابخانه‌ها برای بهینه‌سازی فعالیت‌ها استفاده کرد، نکته مهمی است. باید کتاب کودک، مجله و فرهنگ‌نامه را در اختیار روستاییان قرار داد که مشکلات را تا حدودی به خودی خود رفع می‌کند.

مجید زارعی، پیشکسوت حوزه جهاد سازندگی نیز در این نشست درباره جریان‌سازی، ایجاد و توسعه کتابخانه‌های روستایی در دوران پس از انقلاب، اظهار داشت: چرایی شکل‌گیری کتابخانه امر بسیار مهمی است. در طول سال‌های ۵۸ تا ۶۳، دو هزار کتابخانه در کشور ایجاد شد. نخستین بیانیه سیاسی امام خمینی(ره) در ۱۵ اردیبهشت سال ۱۳۲۳ منتشر شد (که نسخه خطی آن در کتابخانه وزیری یزد نگهداری می شود.) در این رابطه امام بحث‌هایی را مطرح می‌کند و می‌گوید «بخوانید و به کار ببندید. ای علما چرا نسبت به سرنوشت کشورتان بی‌تفاوت هستید.» امام با این رویکرد در نجف نیز بحث حکومت اسلامی و ولایت فقیه را مطرح می‌کند. بر اساس آنچه امام گفته است، چیستی و چرایی ایجاد کتابخانه‌ها به قیام برای خداوند باز می‌گردد که یکی از راه‌های آن ایجاد کتابخانه‌های روستایی است. چیزی به غیر از عشق، پاسخگوی این اقدام نخواهد بود. کتابخانه‌ها باید جذاب باشند. روحیه کتابدار باید انقلابی، ایثارگرانه و مقاوم باشد.

حسین زاهدی، مدیر اندیشگاه «سنا» از بنیاد توسعه فردا نیز درباره سیاست‌گذاری و ارتباط آن با کتابخانه‌های روستایی صحبت کرد و گفت: سیاست‌نگاری به معنای تجارب زیسته خود است که از آنها درس بیاموزیم و در تصمیمات خود از آنان بهره بگیریم. باید تجارب خود را ثبت کنیم و آنچه یاد گرفته‌ایم را وارد فرآیند تصمیم‌گیری ‌کنیم تا شکلی بالغ‌تر به خود بگیرد و روش‌هایمان را بهبود بدهد. همچنین باید در منابع صرفه‌جویی کنیم تا اتلاف هزینه صورت نگیرد؛ در نتیجه این اقدامات در مدیریت به بلوغ می‌رسیم.

وی افزود: سیاست‌نگاری را باید به صورت نظریه توسعه داد و تدریس کرد تا به جای راه‌حل و فنون بیگانه و غیربومی که از خاستگاه‌های غیرایرانی به دست ما رسیده است، از نظریات خود استفاده کنیم. به این ترتیب از تبعات تقلید کورکورانه اجتناب‌ می‌کنیم.

زاهدی اظهار کرد: سیاست‌نگاری عبارتی ساخته دست ما، به معنای تجربه‌نگاری و سیاست‌گذاری است. مراحل چرخه سیاست‌نگاری عبارتند از شناسایی و تعریف مسئله، دستور کارنگاری، تدوین سیاست، اجرا و پیاده‌سازی و ارزیابی نتایج که در مجموع سیاست‌نگاری کل این چرخه را شامل می‌شود.

پس از سخنرانی کارشناسان این حوزه، کتابداران حاضر در جمع به بیان پرسش‌ها و نظرات خود پرداختند و نظرات خود را اعلام کردند.

 

۱۳۹۷-۱۰-۲ ۱۷:۴۲:۳۷ +۰۳:۳۰دی ۲ام, ۱۳۹۷|اخبار|۰ Comments

Leave A Comment