نشست چشم انداز جهانی کتابخانه‌های عمومی

//نشست چشم انداز جهانی کتابخانه‌های عمومی

نشست چشم انداز جهانی کتابخانه‌های عمومی

نشست چشم انداز جهانی کتابخانه‌های عمومی با حضور خانم جان ریچاردز رئیس کمیته دائمی کتابخانه‌های عمومی ایفلا، اعضای انجمن، کتابداران و علاقه‌مندان در ۱۶ام بهمن ۱۳۹۷ برگزار شد.

به گزارش دبیرخانه انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی ایران، دکتر محمد حسن‌زاده رئیس انجمن علمی در مراسم سخنرانی چشم انداز جهانی کتابخانه‌های عمومی با حضور خانم جان ریچاردز رئیس کمیته دائمی کتابخانه‌های عمومی ایران اظهار داشت؛ کتابخانه های عمومی نقش تعیین کننده ای در ارتقای فرهنگ دارند. آنها از یک سو نقش منبع را دارند و از سوی دیگر نقش یک مرکز فرهنگی را. وجود منابع غنی و کتابداران متبحر در کتابخانه های عمومی ضرورت دارد. سیاستگذاری کتابخانه های عمومی یکی از مهم ترین ارکان اداره کتابخانه هاست. در سیاستگذاری کتابخانه های عمومی، مردم باید جایگاه بالایی داشته باشند. عموم مردم بدون هیچگونه تبعیض بتوانند از خدمات کتابخانه های عمومی بهره مند شوند. در ایران در سال های اخیر کتابخانه های عمومی رشد بسیار جدی داشته اند. در طول ۱۵ سال، تعداد کتابخانه های عمومی بیش از ۵ برابر شده است. به لحاظ کیفیت نیز رشد خوبی را تجربه کرده اند.

وی با اشاره به نظام کتابخانه‌های عمومی ایران، بیان کرد؛ در ایران ما حداقل سه نوع نظام کتابخانه عمومی داریم. گروه اول کتابخانه هایی هستند که زیر مجموعه نهاد کتابخانه های عمومی به حساب می آیند. طبق قانون، نهاد کتابخانه های عمومی ایران، مسول سیاستگذاری و مدیریت کتابخانه های عمومی است که بودجه خود را از شهرداری ها تامین می کند و کمک هایی هم از دولت دریافت می کند. دسته دوم، کتابخانه هایی هستند که نهادهای مذهبی و سازمان های خیریه اداره می کنند. از جمله این کتابخانه ها، کتابخانه های مساجد و سایر اماکن مذهبی است. این کتابخانه ها در کنار مساجد و مراکز مذهبی بنا شده اند. در بین این گروه از کتابخانه ها، کتابخانه های بسیار پیشرفته و مجهزی وجود دارد که خدمات بسیار ارزنده ای به عموم مردم بدون تبعیض ارائه می کنند. دسته سوم، کتابخانه هایی هستند که زیر نظر شهرداری ها اداره می شوند. این کتابخانه ها معمولا در کنار سایر کتابخانه ها و در اماکنی مانند پارک ها و مراکز تفریحی ایجاد شده اند. شهرداری ها به عنوان بخشی از خدمات شهری به تجهیز این کتابخانه ها می پردازند.

دکتر حسن‌زاده اظهار داشت؛‌ به طور کلی و در عدد، حدود ۱۰۰۰۰ کتابخانه عمومی در کشور وجود دارد. البته بخش عمده ای از این کتابخانه ها و حدود دو سوم آنها با استانداردهای کتابخانه های عمومی فاصله دارند. زیر ۵ درصد کل جمعیت کشور عضو کتابخانه ها هستند. این نسبت، نشان می دهد که زیر ۱۰ درصد جمعیت مستعد کشور در کتابخانه های عمومی عضویت دارند. منابع به زبان های مختلف در کتابخانه های عمومی گزینش و سازماندهی شده اند. البته اکثریت منابع به زبان رسمی است. در انتخاب منابع تلاش می شود که سلیقه عموم مردم از کودکان تا سالخوردگان در نظر گرفته شد. در سال های اخیر بخش کودکان و نوجوانان در کتابخانه های عمومی بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. علاوه بر آن، کتابخانه های عمومی تلاش دارند تا با محور قرار دادن آسیب های اجتماعی خدمات خود را بسته بندی و ارائه کنند. برای تجهیز کتابخانه های عمومی از منابع دولت، بخش عمومی، خیرین و سازمان های مردم نهاد استفاده می شود. برخی از کتابخانه های عمومی به عنوان کتابخانه مرکزی شهر یا استان خود فعالیت می کنند. این کتابخانه ها معمولا از قدمت زیادی برخوردارند و بخشی از منابع آنها به میراث فرهنگی آن استان تعلق دارد. برخی از کتابخانه های عمومی ارتباط مناسبی با مخاطبان خود برقرار کرده اند که از جمله آنها می توان به مدارس اشاره کرد. کتابداران عمومی در کلاس های درس حاضر می شوند و در آموزش سواد اطلاعاتی به معلمان و دانش آموزان مشارکت می کنند. این برنامه لازم است که عمومی سازی شود. برخی از کتابداران در بین کشاورزان حضور پیدا می کنند و منابع مورد نیاز آنها را تحویل می دهند. آموزش های متنوع در کتابخانه های عمومی در جریان است. با این وجود ما به بیشتر از ۴ برابر کنونی به کتابخانه عمومی در کشور نیاز داریم. در صورت وجود این تعداد کتابخانه استاندارد، وضعیت خدمات ارتقاء پیدا می کند.

دکتر حسن‌زاده با توجه به لزوم شبکه‌سازی کتابخانه‌های عمومی تصریح کرد؛ ارتقای خدمات کتابخانه های عمومی در سرتاسر کشور نیازمند شبکه شازی است. از آنجایی که کتابخانه های عمومی به مردم تعلق دارند. شبکه های غیر رسمی و مردم نهاد می تواند مفید باشد. شبکه کتابخانه های عمومی می تواند به تسهیم دانش و تجربیات و تبادل منابع و خدمات در این کتابخانه ها کمک کند. کتابداران و کاربران می توانند با حضور در این شبکه ها با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. برقراری ارتباط به رشد کیفیت کمک خواهد کرد. انجمن ارتقای کتابخانه های عمومی با هدف شبکه سازی بین کتابخانه های عمومی شکل گرفت.

وی در ادامه به شکل‌گیری انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی اشاره کرد و گفت؛ ایده شکل گیری انجمن ارتقای کتابخانه های عمومی از دو سال پیش آغاز شد. بعد از فعالیت های اولیه، این انجمن در تیرماه ۱۳۹۷ هیات مدیره خود را شناخت. هر چند انجمن، یک موجودیت نوپاست، اما ایده های بزرگی را در سر دارد و به دنبال ایفای نقش اثربخش در نظام کتابخانه های عمومی است. هدف انجمن ایجاد ارتباط بیشتر بین کتابخانه ها و مردم است. انجمن تلاش می کند کتابداران را توانمندسازی کند، در سیاستگذاری کتابخانه های عمومی به مدیران مشورت علمی دهد. علاوه بر آن تضمین کیفیت خدمات کتابخانه های عمومی را ساماندهی کند. انجمن برای دستیابی به اهداف خود تلاش کرده است، در گام اول با سازمان ها و پیشگامان کتابخانه های عمومی ارتباط برقرار کند. برگزاری جلسات در کتابخانه های مختلف در شهرها و استان ها با حضور کتابداران یکی از این برنامه هاست. انجمن تلاش می کند نشست هایی با حضور پیشکسوتان کتابخانه های عمومی برگزار و از آنها تقدیر کند. انجمن کنفرانس سالیانه خود را نیز برنامه ریزی کرده و تلاش می کند در کنار کنفرانس برنامه های آموزشی و ترویجی فراوانی را اجرا کند. یکی از برنامه های انجمن، همکاری بین المللی است.

دکتر حسن‌زاده در پایان اعلام آمادگی برای همکاری‌های بین‌المللی کرد؛ انجمن آمادگی دارد تا با عضویت در ایفلا، نقش رابط بین کتابخانه های عمومی ایران و جهان را ایفا کند و کتابخانه های عمومی استرالیا ارتباط داشته باشد. برقراری ارتباط با کتابخانه های عمومی استرالیا می تواند به تسهیم دانش و تجربیات بین کتابخانه های دو کشور کمک کند.

برای دریافت فایل سخنرانی دکتر محمد حسن‌زاده به زبان انگلیسی کلیک کنید.

در ادامه نشست از رئیس کمیته دائمی عمومی ایفلا خانم جان ریچاردز برای ایراد سخنرانی دعوت شد،

خانم ریچاردز در ابتدا در مورد نحوه ورود خود به رشته کتابداری بحث کردند، ایشان بیان کردند؛ ابتدا رشته پرستاری را انتخاب کرده بودم و از آنجا انصراف دادم و به تحصیل در رشته کتابداری مشغول شدم چون حس ماجراجویانه داشتم با اینکه حتی خانواده‌ام مخالف تغییر رشته بودند اما من با اصرار ادامه دادم.
ایشان اظهار کردند: در حوزه کاری کتابخانه‌های عمومی ما باید خودمان را با چالش های جدید تطبیق بدهیم، کتابخانه های عمومی در ایران هم باید نحوه نقش آفرینی و اینکه چگونه به ارائه خدمات بپردازند بازتعریفی در خدمات خود ایجاد کنند مثلا در حوزه نحوه کنترل و مدیریت یک کتابخانه عمومی، یا اینکه چطوری بودجه کتابخانه‌ها را هماهنگ کنند و میزان و چگونگی صرف بودجه در زمینه تهیه کتاب‌های صوتی و الکترونیکی مدیریت‌های صحیحی صورت گیرد، بحث‌های مدیریتی صورت بگیرد.

 در ادامه بیان کردند؛ در چشم انداز جهانی ما خواندن و سواد آموزی ریشه در تعلیم جهانی دارد یعنی باید به آن توجه کنیم و اگر بخواهیم تعاریف جدیدی از سواد داشته باشیم جنبه های فرهنگی و دیجیتال و مالی را باید در نظر بگیریم؛ مثلا در آشپزی چه نوع سوادی لازم است ؟ باید فرد دستورات غذا را بداند و حتی محاسبات ریاضی را آگاه باشد و بتواند با بقیه به صورت تیمی کار انجام دهد. کمیته کتابخانه‌های عمومی ایفلا در زمینه ارائه خدمات کتابخانه‌ای، بخش‌های مختلفی ایجاد کرده‌است. به عنوان مثال این کمیته برای مهاجرهای آمریکایی سواد زبان انگلیسی را با استفاده از یک سری بسته‌هایی که برای این هدف تهیه شده، ارتقاء داده‌است. هدف ما در این زمینه نشان دادن این بود که کتابخانه‌های عمومی می‌توانند تا چه اندازه توانمندی‌های بالایی داشته‌باشند و به نیازهای جوامع مختلف پاسخگو باشند. در نیوزلند انسان‌هایی هستند که از لحاظ اجتماعی ضعیف می‌باشند و شاید از لحاظ سواد در سطح پایینی باشند اما کتابخانه‌های عمومی نیوزلند با آن‌ها در حوزه فناوری کار کردند و حتی مسئولین کشور از جمله نخست وزیر نیوزلند از این طرح حمایت کردند، و این حمایت خود را با حضور در جلسات آموزشی اعلام کردند. بله درست است ما باید بر روی مردم تمرکز کنیم و به طور ناخودآگاه کتابخانه‌ها این کار را به صورت اتوماتیک انجام می‌دهند. برای اینکه بر روی مردم تمرکز شود باید خدمات مطابق با نیاز جامعه ارائه شود، بنابراین باید از خود اعضای جامعه و کاربران کتابخانه‌ها نیازسنجی صورت گیرد که به چه چیزی نیاز دارند و با توجه به آماری که از آن‌ها می‌گیریم و و کتاب‌هایی که از کتابداران درخواست می‌شود این نیازها برطرف خواهد شد. در ادامه ایشان چند کتابخانه عمومی برتر که به عنوان برترین مدل مدیریتی برگزیده شده‌بودند نام برد مثل کتابخانه عمومی دانمارک ب‌عنوان برترین ساختمان کتابخانه عمومی، کتابخانه عمومی کنیا که برای قبیله خاصی از آفریقاییان می‌باشد این کتابخانه به دلیل عمل کوچ مردم به صورت سیار کتابخانه را به ییلاق و قشلاق می‌بردند و عملا کار دسترسی به کتابخانه‌ها فارغ از زمان و مکان صورت می‌گیرد.
خانم ریچاردز اظهار کردند ما باید یاد بگیریم که از مناطق امن خود خارج شویم و با چالش‌هایی جدید آشنا بشیم یعنی از آنچه روتین ومعمولی روزمره هست بیرون بیاییم .
خانم ریچاردز در مورد کتابخانه‌های عمومی ایران گفتند از این که دیدم کتابخانه ها ساعت ۷ ونیم شروع به کار می‌کنند واقعا به وجد آمدم در حالی که من برای اینکه کارمندانم ساعت نه صبح سر کار حاضر باشند با مشکل مواجه هستم بخصوص در کتابخانه‌هایی که باید ۲۴ ساعته و ۷ روز هفته باز باشند مشکل ساعت کاری مشکل اساسی ما می‌باشد چون با مشکل کمبود تعداد کارمندان مواجه هستیم و طرحی را ایجاد کردیم که با کارت الکترونیک خودشان از کتابخانه استفاده‌کنند و این موضوع برای کتابخانه‌های عمومی و آکادمیکی رواج پیدا کرده‌است، همچنین درادامه چند تا کتابخانه دیگر را به عنوان مثال نام بردند.
هدف کتابخانه‌های عمومی حمایت از جوامع دموکراتیک است؛ این موضوع در بیانیه سازمان ملل متحده در سال ۱۹۰۴ اعلام شده است و چشم انداز جهانی اعلام می‌کند باید همه افراد جامعه بدون هیچ محدودیتی به خدمات دسترسی داشته باشند
خانم ریچاردز بیان کردند که در۲۵امین سالگرد بیانیه ایفلا به بررسی ۲۵ قصه برای ۲۵ سال خواهیم پرداخت که بخش‌هایی از این بیانیه نحوه ارتباط با کشورهای مختلف می‌باشد؛ اولین قصه این مجموعه داستان قصه کشور ایران است شما کتابدارن و دوستان کتابخانه‌های عمومی ایران را برای همکاری جهت فراهم کردن این قصه‌ها دعوت می‌کنیم. لازم به ذکر است که این بیانیه به صورت همه جانبه و آنلاین معرفی شده‌است .
در پایان خانم ریچاردز برای اتمام سخننان‌شان بیان کردند که؛ کتابخانه‌های عمومی جایگاه دانش و مهارت‌ها و گسترش ذهن هستند، کتبخانه‌های عمومی تصویری از دنیای امروزی ما می‌باشند، کتابداران در کتابخانه‌های عمومی در زندگی مردم تغییرات مهمی ایجاد می‌کنند بخصوص مناطق بومی و جاهای کوچک مورد توجه است، در حوزه توانایی به اشتراک‌گذاری موفقیت‌ها و شکست‌ها در بین جهانیان، کتابخانه‌های عمومی سعی برآن دارند که چشم‌انداز مشترک جهانی را به اشتراک بگذارند. باید مردم بدانند که شما کتابداران ارزش دارید و ارزش شما بیشتر از این است که فکر می‌کنند فقط کتاب را به امانت می‌دهید باید اطلاع رسان خوبی باشید و به دنبال نیاز واقعی مراجعه کنندگان خود باشید.

گزارشگر: مریم عندلیب، دانشجوی کارشناسی ارشد گرایش مطالعات کتابخانه‌های عمومی دانشگاه تهران

 

۱۳۹۷-۱۱-۲۱ ۲۰:۳۳:۴۶ +۰۳:۳۰بهمن ۱۶ام, ۱۳۹۷|اخبار|۰ Comments

Leave A Comment