کتابخانه‌های عمومی و عدالت اجتماعی اطلاعات

//کتابخانه‌های عمومی و عدالت اجتماعی اطلاعات

کتابخانه‌های عمومی و عدالت اجتماعی اطلاعات

مریم مقدمی

دانشجوی دکتری مدیریت دانش دانشگاه تهران

عدالت اجتماعی یعنی با هر یک از افراد جامعه به گونه‌ای رفتار شود که مستحق آن است و در جایی جای داده شود که سزاوار آن است. به عبارت دیگر هر فرد بر اساس کار، امکانات فکری و ذهنی و جسمی بتواند از موقعیت‌های مناسب و نعمات برخوردار شود. همچنین عدالت اجتماعی یعنی کاربرد مفهوم عدل توزیعی نسبت به ثروت، دارایی، امتیازات و مزیت‌هایی که در یک جامعه انباشته شده است (آقابخشی، ۱۳۷۴، ص ۳۱۷).

دانشمندان زیادی تا کنون به مبحث عدالت اجتماعی پرداخته‌اند. به طور کلی ۳ مکتبِ کلی عدالت وجود دارد که در متون مختلف با تفاسیر مختلفی مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. از جمله آثار ارسطو و نظریه‌هایی که به دنبال آن و بر اساس آن تدوین شد و از آن با عنوان نظریه‌های مدرن نو ارسطویی و فردگرایانه یاد می‌شود. از دیگر مکاتب این حوزه، نظریه‌های قرار داد اجتماعی و اندیشه‌های مؤثر بر آن یعنی لیبرالیسم و نیز سودمندگرایی که هدف آن حداکثرسازی رفاه اجتماعی می‌باشند. مارکس و انگلس از جمله اندیشمندان دوران مدرن هستند که در بحث‌های خود با رویکرد خاصی به عدالت اجتماعی پرداخته‌اند. همچنین در تئوری جان راولز، می‌توان برجستگی بحث عدالت اجتماعی را مشاهده کرد. در اندیشه سیاسی دین مبین اسلام نیز عدالت اجتماعی از جایگاه بسیار والایی برخوردار بوده است. فیلسوفان سیاسی مسلمان از جمله فارابی، ابن سینا و به ویژه خواجه نصیرالدین طوسی عدالت اجتماعی را مورد توجه خود قرار داده‌اند.

سند سال ۲۰۰۶ میلادی سازمان ملل با نام عدالت اجتماعی در دنیایی باز: نقش سازمان ملل بیان می‌کند که «عدالت اجتماعی می‌تواند به طور وسیع، به عنوان توزیع منصفانه ثمره‌های رشد اقتصادی فهمیده شود Routledge Encyclopedia of International Political Economy)).

عبارت “سواد اطلاعات” توسط پائول زورکوفسکی در سال ۱۹۷۴ در پاسخ به رشد انفجاری تولید اطلاعات و تحولات همزمان فناوری ابداع شد، انجمن‌های حرفه‌ای کتابخانه در مفهوم‌سازی و رمزگذاری سواد اطلاعاتی پیشرو بودند و از ابتدا بسیاری از آن‌ها سواد اطلاعات را با موضوعات عدالت اجتماعی و حقوق بشر مرتبط می‌کردند. سواد اطلاعاتی فرصت‌های دیگری را برای کتابخانه‌ها برای مشارکت در موضوعات عدالت اجتماعی فراهم می‌کند. به طور گسترده اذعان شده است که ما در یک جامعه اطلاعاتی زندگی می‌کنیم. جامعه‌ای که در آن اطلاعات با سرعت‌ تولید و منتشر می‌شود، اگر دسترسی به اطلاعات و آموزش سواد اطلاعاتی که یکی از حقوق بشری است، سواد اطلاعات را به شکلی عادی در متن عدالت اجتماعی قرار می‌دهد. بیشتر کتابداران و انجمن‌های حرفه‌ای کتابخانه، عدالت اجتماعی اطلاعات را به عنوان یک ویژگی طبیعی برای انجام مأموریت‌های آموزشی و دسترسی خود و همچنین ارزش اصلی مسئولیت اجتماعی پذیرفته‌اند. کتابخانه‌ها سابقه تعهد به اصول و موضوعات عدالت اجتماعی را دارند. این تعهد توسط یک کد اخلاقی پشتیبانی می‌شود که باعث دسترسی و خدمات عادلانه، آزادی فکری و مقاومت در برابر سانسور و تعهد به حمایت از دیدگاه‌های متنوع در مجموعه‌های آن‌ها می‌شود. جاگر، تیلور و گرهام از متخصصان حوزه کتابداری ، استدلال می کنند که کتابخانه‌ها همواره مؤسسات عدالت اجتماعی بوده‌اند و به خدماتی از جمله پر کردن شکاف دیجیتالی، توسعه سواد، حمایت از مهاجران جدید و تسهیل حقوق شهروندی به عنوان نمونه چنین کارهایی می‌پردازند. لذا با توجه به تمامی این شواهد، کتابخانه های عمومی در کشور عزیز ما نیز قابلیت پیاده‌سازی و اجرای این مأموریت خطیر را دارد.

نقش کتابخانه‌های عمومی در برقراری مأموریت عدالت اجتماعی اطلاعات

کتابخانه عمومی به عنوان مکانی است که همه اقشار جامعه می‌توانند از آن استفاده کنند. این استفاده در قالب‌های مختلف قابل تعبیر است. از آن جمله محلی برای نشستن، صحبت‌کردن، کتاب خواندن، یادگرفتن، ارتباط با افراد فرهیخته جامعه، آمیختن با فرهنگ‌های مختلف و درس‌آموزی از تجارب آن‌ها را می‌توان نام برد. در این مفهوم مشارکت اجتماعی شهروندان در کتابخانه‌ها می‌تواند تجلی عدالت اجتماعی در دسترسی به اطلاعات و منابع مهم اطلاعاتی اعم از مکان، منابع و افراد باشد. از سوی دیگر افراد نیازمند امنیت و حریم شخصی جهت مطالعه هر آنچه نیازشان هست می‌باشند. لذا کتابخانه‌های عمومی در کنار مشارکت دادن افراد در کتابخانه و ایجاد پل ارتباطی بین آن‌ها و افراد دیگر جامعه مامور برقراری امنیت و حفظ حریم شخصی در حوزه علایق شخصی کاربران هستند. از دیگر وظایف کتابخانه‌های عمومی در مسیر اجرای این مأموریت فراهم‌کردن زیرساخت دسترسی آزادانه به اطلاعات، ایجاد تعادل و تساوی میان مردم شهر و روستا در دسترسی به اطلاعات، غلبه بر سانسور در مجموعه‌سازی کتابخانه‌ها، تدوین برنامه‌های آشنایی با حقوق شهروندی در محل کتابخانه‌ها، تدوین برنامه‌های آموزش سواد اطلاعاتی به مهاجران و افراد حاشیه‌نشین، تدوین زیرساخت مهارت‌افزایی رایگان در کتابخانه‌ها برای اقشار محروم از خدمات اجتماعی انتفاعی.

فراهم‌آوری زیرساخت‌های دسترسی به ابزارهای فناوری اطلاعات و همگام با استانداردهای کتابخانه‌های عمومی دنیا

در این میان بازنگری در مأموریت های نهاد کتابخانه های عمومی کشور در جهت دستیابی افزون‌تر به عدالت اجتماعی اطلاعات ضروری است. بنابراین انتظار می‌رود نهاد کتابخانه های عمومی کشور با پتانسیل‌های فراوان خود در جهت تحقق این مأموریت مهم گام برداشته و همگان را از نتایج آن بهره مند نماید.

منابع

آقابخشی، علی؛ افشاری‌راد، مینو (۱۳۷۴). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.Routledge Encyclopedia of International Political Economy: Entries G-O, P. 858

نحوه استناد به این صفحه:

مقدمی، مریم (۱۳۹۸ آبان، ۱۱). کتابخانه‌های عمومی و عدالت اجتماعی اطلاعات [یادداشت وب سایت]. بازیابی شده از http://ipla.ir/?p=1921.

۱۳۹۸-۸-۱۱ ۱۰:۴۷:۴۹ +۰۳:۳۰آبان ۱۱ام, ۱۳۹۸|یادداشت‌ها|۲ Comments

۲ نظر

  1. رضا خدادوست آبان ۱۱, ۱۳۹۸ at ۱:۵۷ ب.ظ - Reply

    با سلام
    جمله ای در بالا ذکر کردید که برام جالب بود و این جمله بود
    افراد نیازمند امنیت و حریم شخصی جهت مطالعه هر آنچه نیازشان هست می‌باشند.
    در کتابخانه ای که در آن کار می کنم اما مسئول کتابخانه جلوی کنجکاوی بچه ها رو می گیرد و نمی گذارد که به سوالات موجود در ذهن شان پاسخ داده شود و این خیلی بد هست و ثانیا اینکه موقع استفاده از اینترنت زول میزنه به مانیتور آن ها و این به نظرم اشتباه هست. چون حریم شخصی طرف رو ما چیزی براش نمی گذاریم با این حرکت. و این بحث یکی از تنش هایی هست که ایشان بین خود و من ایجاد کرده. آیا بد میگم؟

  2. احمد شعباني آبان ۱۱, ۱۳۹۸ at ۲:۴۱ ب.ظ - Reply

    با احترام از یادداشت ارزشمند سرکار خانم مقدمی بسیار سپاسگزارم . امید است مطالب مورد توجه در این یادداشت به مرور در جامعه نقش پر رنگی حاصل نماید.

درج نظر